eğitim öğretim ile ilgili belgeler > konu anlatımlı dersler > coğrafya dersi ile ilgili konu anlatımlar

PARALEL VE MERİDYENLERİN ÖZELLİKLERİ (ENLEM VE BOYLAMLARIN ÖZELLİKLERİ) (PARALEL) (2) (COĞRAFYA DERSİ İLE İLGİLİ KONU ANLATIM)

 

PARALEL

 

Ekvator’a ve birbirine paralel uzandığı kabul edilen çizgilerdir.

 

 

Paralel Dairelerin Özellikleri:

 

Paralellerin başlangıcı Ekvator’dur ve en büyük paraleldir. Yeri doğaldır.

 

Bir paralel üzerinde bulunan bütün noktaların Ekvator ve kutup noktalarına uzaklıkları eşittir.

 

Aralarındaki uzaklık 111’er km’dir.

 

Merkezden alınan 1˚ lik açı farkı karşılığında çizilirler.

 

Enlemlerin belirlenmesinde yardımcı vasıta olarak kullanılırlar.

 

Paralellerin derece değerleri, Ekvator’dan kutuplara doğru büyür.

 

Çevre uzunlukları Ekvator’dan kutuplara doğru kısalır ve kutuplarda nokta şeklini alır. Bu nedenle, aralarındaki alanlar da kutuplara yaklaştıkça küçülür.

 

Paralel daireler meridyenlere diktir.

 

 

Örnek:Aynı meridyen üzerinde bulunan X ve Y noktaları arasındaki uzaklık 6438 km’dir.

X noktası Ekvator üzerinde olduğuna (bilgi yelpazesi.com) göre, Y noktası hangi paralel dairesi üzerinde yer alır.

 

a) 26 b) 32 c) 44 d)58 e) 65

 

Çözüm: Y’nin hangi paralel üzerinde olduğunu bulmak için 6438 km’lik uzaklık 111 km’ye bölünür (6438:111) ve 58˚ bulunur.

 

 

EKVATOR

 

Ekvator, dünyayı iki eşit parçaya ayırdığı kabul edilen çizgiye denir. Başka deyişle Kuzey ve Güney kutup noktalarına eşit uzaklıkta olan noktaların birleştirilmesiyle elde edilen çizgidir.

 

Ekvator’un Özellikleri

 

En uzun paralel dairedir.

 

Paralel dairelerin başlangıcıdır. (0˚ Paraleli dünyayı kuzey ve güney olmak üzere iki yarı küreye ayırır.)(turkeyarena.com)

 

Güneş ışınlarını 21 Mart ve 23 Eylül’de dik alır.

 

Çizgisel hızın en fazla, yerçekiminin en az olduğu yerdir.

 

Üzerinde gece ve gündüz süreleri her zaman eşittir.

 

 

MERİDYENLER

 

Yer’in merkezinden alınan 1˚ lik açı farkıyla çizilen ve bir kutuptan diğer kutup noktasına (Yer’in dışından) uzandığı kabul edilen çizgilerdir.

 

Meridyenlerin Özellikleri

 

Meridyenler arasında 1˚ lik açı farkı vardır.

 

Her meridyen yarım çember şeklindedir.

 

360 adet meridyen yayı bulunur.

 

Meridyenlerin başlangıcı İngiltere’nin Greenwich rasathanesinden geçer (0˚ meridyeni). Bu meridyene baş meridyen denir. Yeri doğal değildir.

 

Başlangıç meridyeninin doğusundaki meridyenlere doğu meridyenleri, batısındaki meridyenlere batı meridyenleri denir.turkeyarena.com

 

Meridyenlerin derece değerleri 0˚ meridyeninden doğu ve batıya doğru gidildikçe büyür.

 

Bir paralel üzerindeki bütün meridyen aralıkları birbirine eşittir.

 

Meridyenler arasındaki uzaklık sadece Ekvator üzerinde 111 km’dir. Bu uzaklık kutuplara doğru azalır ve bütün meridyenler kutuplarda birleşir. (Meridyenlerin bu özelliği Yer’in Geoid şeklinde olmasının sonucudur.)

 

Her meridyenin tam karşısındaki meridyene anti meridyen denir. Örneğin 0˚ meridyeninin antimeridyeni 180˚ meridyenidir.

 

180˚ meridyeni tarih değiştirme çizgisidir.

 

Meridyenler boylamların ve saatlerin (zamanın) belirlenmesinde kullanırı.

 

Meridyenler (bilgi yelpazesi.com) arasındaki zaman farkı 4’er dakikadır.

 

Paralelleri dik kesen meridyenlerin uzunlukları birbirine eşittir.

 

Aynı meridyen üzerindeki yerlerde yerel saat de aynıdır.

 

Aynı meridyen üzerindeki yerlerde, Güneş 21 Mart ve 23 Eylül’de aynı anda doğar ve aynı anda batar.turkeyarena.com Diğer tarihlerde ise yerel saatler aynı kalırken Güneş’in doğuş ve batış saatleri değişir. Bunun nedeni eksen eğikliğidir.

 

 

Örnek: Dünya üzerinde olduğu varsayılan 360 meridyen yayı, başlangıç meridyeninden başlayarak 180’i doğuda, 180’i batıda olmak üzere ayrılmış, 180˚ meridyeni aynı zamanda tarih değiştirme çizgisi olarak kabul edilmiştir.

Yalnızca bu bilgilere dayanarak yerel saati başlangıç meridyeninden 50 dakika ileri olan bir nokta için;

1. Dünya’nın bu noktadaki dönüş hızı

2. Ekvator’a olan uzaklığı

3. Tarih değiştirme çizgisine göre zaman farkı

4. Başlangıç meridyenine olan uzaklığı

5. Bilgilerinden hangilerine ulaşılabilir?(2001)

 

 

Çözüm: Yerel saati başlangıç meridyeninden 50 dk ileri olan yer (50:4’ten) 12˚30’ doğu meridyeni üzerindedir.

 

Sadece meridyen derecesi bilinen bir yerin çizgisel hızı, Ekvator’a uzaklığı ve başlangıç meridyenine uzaklığı bilinemez.turkeyarena.com Çünkü bunları tesbit edebilmek için o yerin enlem derecesi bilinmelidir.

 

O halde, meridyenden faydalanılarak bir yerin sadece tarih değiştirme çizgisiyle arasındaki zaman farkı tesbit edilebilir.

 

Doğru Seçenek Yalnız III

 

 

ENLEM

 

Yeryüzündeki herhangi bir noktanın ekvator’a uzaklığının merkezdeki açı cinsinden değerine enlem denir.

 

Ekvator’a yakın (0˚ - 30˚ enlemleri arası) enlemlere alçak enlemler, kutuplara yakın enlemlere de (60˚ - 90˚ enlemleri arası) yüksek enlemler denir. 30˚ - 60˚ enlemleri arasına ise, orta enlemler denir.

 

Enlemin Etkileri

 

Dünya’nın dönüş hızı (çizgisel hız) enlemlere bağlı olarak değişir. Kutuplara gidildikçe dönüş hızı azalır.

 

Atmosferin kalınlığı enleme göre değişir.

 

Ekvator’dan kutuplara doğru gidildikçe yerçekimi artar.

 

Gece-gündüzlerin uzama ve kısalma süreleri enlemlere göre değişir. Kutuplara yakın enlemlerde gündüz ve geceler daha çok uzayıp kısalır. Aynı enlem üzerindeki bütün noktalarda gündüz süreleri her zaman birbirine eşittir.

 

Enlemleri aynı olan bütün noktalar Ekvator’a eşit uzalkıltadır.

 

Güneş ışınlarının düşme açısı, sıcaklıkler ve iklim özellikleri enlemlere göre değişir.

 

Buna bağlı olarak,

Bitki örtüsü

Tarım ürünleri

Toprak yapısı

Hayvan türleri

Akarsu rejimleri

Buzul alt sınırı ile orman, tarım ve yerleşme üst sınırları enleme göre değişir.

 

Yerleşme özellikleri ve yaşam biçimleri enlemlere göre değişir.

 

Sıcaklık, ekvator’dan kutuplara doğru gidildikçe azalır.

 

Kuzey Yarımküre’de güneyden, Güney Yarımküre’de ise kuzeyden esen rüzgarlar sıcaklığı artırır.

 

Deniz ve okyanusların sıcakluk ve tuzluluğu kutuplara gidildikçe azalır.

 

Cisimlerin gölge uzunluğu kutuplara gidildikçe artar.

 

 

Örnek: Kırkıncı paralel üzerindeki bir noktanın hangi yarımkürede yer aldığı aşağıdakilerin hangisine bakılarak saptanamaz?

Gece-gündüz süresinin eşit olduğu güne

Gündüz süresinin uzamaya başladığı güne

Gölge boyunun en kısa olduğu aya

Sıcaklık ortalamasının en düşük olduğu aya

Cisimlerin öğle saatindeki gölgesinin yönüne

 

Çözüm: Gece-gündüz eşitliği yaşanan günler bütün merkezler için aynıdır (21 Mart ve 23 Eylül).

 

Buna göre, paralellere göre farklılık göstermeyen bir özelliğe bakılarak hangi yarımkürede olduğu bulunamaz.

 

Doğru Seçenek A

 

Enlemin etkileri Dünya’nın şeklinin yuvarlak olmasından kaynaklanır. Bu nedenle üniversite sınav sorularında “enlem” cevabı (bilgi yelpazesi.com) verilmesi gerekirken, “Yer’in şekli” cevabının verilmesi sizleri yanıltmamalıdır.

 

 

BOYLAM

 

Bir noktanın başlangıç meridyenine uzaklığının merkezdeki açı cinsinden değerine boylam denir.

 

Boylamın Etkileri

 

Boylamın sadece zaman kavramına (yerel saatlere) etkisi vardır. Başka deyişle boylamları aynı olan noktaların yerel saatleri de her zaman aynı olur.

 

Yeryüzündeki harhangi bir noktanın derece, dakika ve saniye cinsinden enlem ve boylamla belirlenmesi mümkündür. Ancak yeryüzündeki tüm noktalardan paralel ve meridyenler geçmez. Paralellerle enlemler, meridyenlerle de boylamlar arasındaki fark esas itibariyle bununla ilgilidir.

 








“COĞRAFYA DERSİ İLE İLGİLİ KONU ANLATIMLAR” SAYFASINA GERİ DÖNMEK İÇİN

>>>TIKLAYIN<<<


“COĞRAFYA DERSİ İLE İLGİLİ TEST SORULARI, SORU BANKASI” SAYFASINI GÖRMEK İSTERSENİZ

>>>TIKLAYIN<<<


“COĞRAFYA DERSİ İLE İLGİLİ YAZILI SORULARI” SAYFASINI GÖRMEK İSTERSENİZ

>>>TIKLAYIN<<<

Yorumlar (30)

.

->Yazan   : SARP
->Yorumu: Çok güzel olmus bilgiler dogru begendim sitenin ismide güzel.

->Yazan   : ismail berke
->Yorumu: çok güzel bir siteeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeee  tavsiye ederimmmmm.

->Yazan   : melisa
->Yorumu: çok beyendim bütün ödevlerimi buradan yapiyorum tesekkürler.

->Yazan   : elif
->Yorumu: site iyi hos begendim yane......

->Yazan   : tansu
->Yorumu: bu site çoooooooooooook   iyyyyyyyyyyyyyyyyyyi bir site.

->Yazan : vedat sare
->Yorumu: çok güzel çok sevdimder için çok iyi çok tesekür ederiz.

->Yazan : zeynep
->Yorumu: çoook isime yaradi thank you.

->Yazan : yusuf mert kabukci
->Yorumu: çoooooooooooook begendim isime çok yaradi.

->Yazan : zehra
->Yorumu: isime çok raradi tesekkür ederim çooooooooooooooook hosuma gitti.

->Yazan : rümeysa
->Yorumu: bu siteye bayildim ödevimin çogunu bu siteden yararlanarak yaptim ve performans ödevimden 100 aldim....

->Yazan : mehmet faruk can
->Yorumu: böyle bir sey ilk kez göruyorum ödev olmasaydi çikarmaz veya yazmazdim.

->Yazan : goncagül
->Yorumu: siteniz çok hosuma gitti.tsk ederim..

->Yazan : yesim
->Yorumu: süper bir site herkesin beyenisini kazancam. herkessssssssss bu siteye girmesini tavsiye ediyorummmmmmmmmmmmmmmmmm@.

->Yazan : Hüseyin Serinkaya :)
->Yorumu: Kenan evren A.L Lisesi ögrencisiyim ins. isime yarar yarin sinav Var :).

->Yazan : feride
->Yorumu: cooook süper cooooook iyi ellerinize saglik çok isime yawwww.

>Yazan: Tolga
>Yorum:
çokkk gzel bn burdan çalistim ve performans ödevimin bir parçasini yapdim sayenizde sosyalciden sinavdan ve performansdan kurtuldumm..per.ve sinavdan 100 aldim saolun .

>Yazan: ayse
>Yorum:
tskkürlr bu site süpre isime yaradi saolun :)) .

>Yazan: hüseyin cabbar arkadasi güzel
>Yorum:
süper olms olanüstü bi site herkese öneririm .

>Yazan: yagmur
>Yorum:
cok güzel bilgiler var bütün ödevimi bu siteden yaptim emegi gecen herkeze içten tesekkür ederim :)) .

>Yazan: zehra 6/b sinifi
>Yorum:
bu yazilanlar o kadar çoooooooooooooooook isime yaradi ki emegi geçen herkese çooooooooook tsk. ederim sinavdan 98 aldim bu siteyi herkese tavsiye edicem :) .

>Yazan: ebru
>Yorum:
ohhhh be sosyalciden kurtuldum bu site olmasaydi sosyalci beni mahvedecekti iyiki bu site varmis .

>Yazan: IRem DLqic ;)
>Yorum:
Tesekkür ederim Gerçekten Isime Yaradi :) .

>Yazan: damla
>Yorum:
çok güzel bir site sayesinde 95 aldim .

>Yazan: .d
>Yorum:
çok güzel çooooooook sagolun tebrik ederim Çok güzel tebrik ederim .

>Yazan: merve polat
>Yorum:
çok tesekkür ederim proje ödevinde bana çok yardimci oldu .

>Yazan: emirhan
>Yorum:
herkeze tahvise ederim öle süper bilgiler var ksi bunlardan dolayi tüm notlarim 5 .

>Yazan: ...
>Yorum:
çok isime yaradi saolun ama sinavdan 60 aldim o ayri .

>Yazan: rümeysa
>Yorum:
çok güzel aradigim herseyi burdan buldu .

>Yazan: hande
>Yorum:
çok güzel bir bilgi bende ödevimi burdan yatim tesekkür ederim.. emegi geçen herkese .

>Yazan: mine öztürk
>Yorum:
bu siteyi çooooooooooooook begendim çooooooooook isime yaradi çooooooook sagolun .

>Yazan: seyhmus demir fevzi çakmak ögrencisi 6-a sinifindan yaziyorum
>Yorum:
çok güzel olan linkleri sevdim ve herkese tavsi ederim ben dersten çok kicik aliyorum bilmem ne yapayim .

>Yazan: M. Ali
>Yorum:
Çok güzel linkler tebrik ederim :D:D:D .

>>>YORUM YAZ<<<

Adınız:
Yorumunuz: