eğitim öğretim ile ilgili belgeler > konu anlatımlı dersler > Türkçe dersi ile ilgili konu anlatımlar > yapı bilgisi, kelimenin yapısı ile ilgili konu anlatımlar

TÜREMİŞ KELİMELER, TÜREMİŞ SÖZCÜKLER, ÖZELLİKLERİ (1) (TÜRKÇE DERSİ KONU ANLATIM)

 

-Yapım eki almış sözcük

 

-Yapım eki olarak yeni anlam kazanmış sözcük

 

-Gövde kökle ilgili; ancak karışladığı varlık yönünden farklıdır.

 

Örn:

 

Uyku,boşluk, kalemlik, yolcu …(türemiş ad)

 

Olgunlaş-, oyna-, gülüş-  …   (türemiş eylem)

 

Yaylı, sulu, …          (türemiş sıfat)

 

 

YAPI BAKIMINDAN KELİMELER ÖZET

 

YAPI BAKIMINDAN İSİMLER

 

1) Basit İsimler: Hiçbir yapım eki almamış isimlerdir.

 

*Araba, insanlar, evimiz, yoldan, tahtayı, çanta, kuşlarım,…

 

2) Türemiş  İsimler: İsim ya da fiil kök ve gövdelerinden yapım ekiyle türeyen isimlerdir.

 

*Yol-cu, meslektaş, silgi, ölüm,…

 

3) Birleşik  İsimler: İki ismin aralarına başka bir kelime girmeyecek şekilde birleşip kalıplaşmasıyla oluşan isimlerdir.

 

*Anayurt, Çanakkale, açıkgöz, boşboğaz, aslanağzı, gecekondu, ateşkes, biçerdöver, bakarkör, giderayak,…

 

 

 

YAPI BAKIMINDAN FİİLLER

 

Fiiller yapı bakımından üç grupta incelenir.

Basit (yalın), Türemiş fiiller, Birleşik Fiiller

 

A)BASİT (YALIN) FİİLLER: Yapım eki almamış olan fiillerdir.

 

Koy -(mak) Bak -(mak), Gör -(mek) Çöz -(mek), Gez -(mek), At -(mak)

 

B) TÜREMİŞ FİİLLER: Basit sözcüklere yapım eki getirilerek oluşturulan fiillerdir. Türemiş fiiller ya isim soylu ya da fil soylu kök sözcüklerden türetilirler

 

Çiçek-ten-, it-il-,  çocuk-laş-, boğ-uş-, hasta-lan-, kaç-ır-

 

C) BİLEŞİK FİİLLER: Birden çok sözcüğün bir araya gelerek oluşturduğu fiillerdir.

 

oturuver-(mek), farkında ol-(mak),affet-(mek), kabul et-(mek), kulak as-(mak)

 

Bileşik fiiller oluşumları bakımından üç grupta incelenir:

 

1-Yardımcı fiillerle oluşturulan bileşik filler:

 

(İsim  soylu kelime) + (Yardımcı fiil)

 

Türkçe'de yardımcı fiiller olarak çoğunlukla "etmek. eylemek, kılmak, olmak" fiilleri kullanılır. sabır + et(mek), hasta + ol(mak)

 

nazar + et(mek), rica + et(mek), red + et(mek) (reddetmek), namaz + kıl(mak)

 

Uyarı: Yardımcı Fiil olarak kullanılan "et-, eyle-, ol-, kıl-"filleri asıl fiil olarak da kullanılabilir. Bunları ayırt (bilgi yelpazesi.net) edebilmek için anlamca kalıplaşmış, kaynaşmış olup olmadıklarına bakılır.

 

2- Kurallı (Özel) Bileşik Fiiller:

 

Herhangi bir fiille "a, e, ı, u, a" seslerinden biriyle birlikte "bilmek, durmak; kalmak, gelmek, yazmak, vermek" fiillerinden birinin kalıplaşmasıyla oluşurlar.

 

Yazıver-, bakakal-, okuyabil-, anlatıver-, gidebil-, uyuyakal-

 

Bu fiiller, anlam özelliklerine göre beş grupta incelenirler:

 

a)Yeterlik Fiili: (Herhangi bir fiil) + (-e) + (bilmek), yazabil(mek), koşabil(mek), görebil(mek),...

 

İkinci fiil "-(e) bilmek"  birinci fiile "gücü yetme, izin verme, olasılık" anlamlarından birini kazandırır.

 

Bu yükü taşıyabilirim > gücü yetme,

dışarı çıkabilirsin > izin verme,

iki güne kadar gelebilirim > olasılık

 

Yeterlik fiilinin olumsuzu yapılırken, genellikle ikinci fiil (bilmek) kullanılmaz.

 

Okuyabilmek - okuyamamak, yürüyebilmek -yürüyememek, çalışabilmek - çalışamamak

 

b)Tezlik Fiili: (Herhangi bir fiil) + (-i) + vermek

 

İkinci fiil birinciye "çabukluk, acelecilik" anlamı kazandırır.

 

Çözüver(mek), koşuver(mek), atlayıver(mek).

 

c)Sürerlik Fiili: (Herhangi bir fiil) + (-e) + (gelmek, durmak, kalmak)

 

İkinci fiil, birinci fiile devamlılık anlamı kazandırır; fiilin belli bir süre devam ettiğini bildirir.

 

d) Yaklaşma Fiili: (Herhangi bir fili) + (-e) + <yazmak)

 

İkinci fiil birinci fiile "az kalmışlık" anlamı kazandı,

 

Düşeyaz- (az daha düşecekti. Bayılayaz- (az daha bayılacaktı).Yurdumuz elimizden gideyazdı.(Az daha gidecekti)

 

e)Isteklenme Fiili: (Herhangi bir fiil) + (-esi / -eceği) (tutmak /gelmek)

 

Göresi gel(mek),a ğlayacağı tut (mak)       

 

İkinci fiil, birinci fiile "istek duyma" anlamı kazandırır.

 

Bunlardan başka "beklenmezlik, yapmacık" bildi bileşik fiiller de vardır.

 

duymazlıktan gel(mek), çıkagel- (beklenmezlik)

      

3- Anlamca Kaynaşmış Bileşik Fiiller:

 

İsim  soylu bir kelime ile bir fiilin, anlamlarını düşündürmeyecek biçimde kaynaşıp kalıplaşmalarıyla oluşan  bileşik fiillerdir.

 

Bu işin böyle olacağını öngörmüştü.

 

4- Deyim Halindeki Birleşik Fiiller:

 

Deyimlerin cümle içinde çekimlenip yüklem görevinde kullanılmasıyla oluşurlar.

 

Deyim halindeki bileşik fiiller, cümlenin öğeleri incelenirken bir bütün olarak alınır

 

Çocuk o gün ağzını açmadı.

 

Onu görünce dili tutuldu

 


“TÜRKÇE DERSİ İLE İLGİLİ KONU ANLATIMLAR”
SAYFASINA GERİ DÖNMEK İÇİN

>>>TIKLAYIN<<<


“TÜRKÇE DERSİ İLE İLGİLİ TEST SORULARI, SORULAR”
SAYFASINI GÖRMEK İSTERSENİZ

>>>TIKLAYIN<<<


“TÜRKÇE DERSİ İLE İLGİLİ YAZILI SORULARI”
SAYFASINI GÖRMEK İSTERSENİZ

>>>TIKLAYIN<<<

Yorumlar (1)

.

>Yazan: çaglanur
>Yorum:
Gerçekten sinava hazirlanirken bu bilgiler bana çok yardimci oluyo.En azindan kalin kalin kitaplardan çalismak yerine burdan çalismak daha kolay.Bu sityi hzirlayan herkeze tsk .

>>>YORUM YAZ<<<

Adınız:
Yorumunuz: